Wybierz język: 
polskiangielskiniemieckisłowacki
 Szukaj   : 
Logowanie>>
Mapa strony >>


Muzeum im. Stanisława Fischera w Bochni
zaprasza do obejrzenia wystawy

                              Więcej niż szkoła

poświęconej dwóchsetletnim dziejom dawnego Gimnazjum i kontynuującemu jego tradycje Liceum Ogólnokształcącemu im. Króla Kazimierza Wielkiego w Bochni

 
gimnazjum.jpg


Keżmark 02.09.2008.

Krótka historia KieżmarkuHerb Keżmarku

Jest to miasto historyczne o wyjątkowo bogatej historii, posiadające liczne i cenne zabytki kultury. Najstarsza wzmianka źródłowa o Kieżmarku pochodzi z 1251 r., zatem dokładnie z tego samego czasu, kiedy Rocznik kapitulny krakowski odnotowało dkrycie soli kamiennej w Bochni. Prawa miejskie otrzymał Kieżmark w 1269 r. od króla węgierskiego Beli IV. Był on ojcem św. Kingi, małżonki księcia krakowsko-sandomierskiego Bolesława V zwanego Wstydliwym, dzięki któremu Bochnia w 1253 r. stała się miastem. Kieżmark, jako wolne miasto królewskie rozwinął się znakomicie, z chwilą, gdy po najazdach tatarskich napłynęli na tereny Spisza koloniści sascy. Posiadał także nobilitujące prawo miecza, co odzwierciedla herb miasta z 1463 r. (dwa skrzyżowane miecze). Dogodne położenie przy ważnych szlakach komunikacyjnych włączało Kieżmark w orbitę międzynarodowej wymiany handlowej pomiędzy północą i południem Europy, w szczególności pomiędzy Węgrami i Polską. Najświetniejszy rozwój miasta przypadł na okres od połowy XIII do 2. połowy XV wieku. Rozwijał się nie tylko handel, w oparciu o liczne przywileje monarsze, lecz także rzemiosło. W Kieżmarku działało wtedy aż 30 cechów! Wysoki kunszt prezentowali zwłaszcza złotnicy, ale nie ustępowali im wiele stolarze, garbarze. W XV i XVI wieku rozwinęły się szczególnie rzemiosła włókiennicze: sukiennicy, płóciennicy, farbiarze i modrotlaciari, czyli rzemieślnicy zajmujący się drukowaniem przepięknych tkanin, które i dziś przy odrobinie szczęścia można kupić (np. na sukienkę lub spódnicę) w tamtejszych sklepach zwanych“ starożytnościami”. Warto dodać, że na początku XIX w. działały w Kieżmarku aż 24 pracownie farbiarskie. Zakładano także wtedy manufaktury sukiennicze. W aktach staropolskich Archiwum Państwowego w Bochni odnajdziemy niejedną wzmiankę o kontaktach pomiędzy Bochnią i Kieżmarkiem w przeszłości. Kupcy spiscy, w tym także obywatele kieżmarscy, przywozili do Bochni najczęściej wino w zamian za sól, którą później sprzedawali na Węgrzech. Jedna z zapisek podaje na przykład, że w 1541 r. na ratuszu bocheńskim dochodził swoich praw do38 florenów Sebastian z Kieżmarku, które był mu winien Jan Mieczysz z Bochni. Zdarzało się, że niektórzy z przybyszów zostawali nad Babicą na stałe. W 1463 r. król węgierski Maciej Korwin przekazał miasto swoim zwolennikom – Imre i Stefanowi Zapolyom. Później Kieżmark należał do innych rodów magnackich – polskich i węgierskich: Łaskich, Reuberów i Thókolych, stając się niejednokrotnie przedmiotem magnackiej samowoli. W 1528 r. król węgierski Jan Zapolya nadał miasto swojemu zausznikowi Hieronimowi Łaskiemu – wojewodzie rawskiemu, siedmiogrodzkiemu, żupanowi spiskiemu, utalentowanemu dyplomacie, który z Kieżmarku uczynił stolicę swojego prywatnego, spiskiego państewka, do której przybywały poselstwa z całej Europy. Jako zwolennik Zapolyi zagarniałi niszczył posiadłości stronników Habsburgów oraz prowadził prywatne wojny z najgroźniejszym handlowym konkurentem Kieżmarku – Lewoczą. Po względem ambicji politycznych przewyższył go syn Olbracht, również wojewoda rawski, polski magnat urodzony w Kieżmarku. Ogładę humanistyczną, biegłość w kilku językach osiągnął na dworze cesarza Karola V i króla węgierskiego Ferdynanda. Na zamku kieżmarskim stworzył silny ośrodek humanistyczny (poświęcili mu swoje utwory nasi najwybitniejsi pisarze renesansu: Mikołaj Rej, Jan Kochanowski, Andrzej Trzecieski). Łaski założył między innymi znakomite kieżmarskie liceum. Miał wszakże jedną niepohamowaną ambicję – za wszelką cenę pragnął zdobyć tronu Mołdawii. Był wyjątkowym typem awanturnika na międzynarodową skalę, zaś jego biografią można byłoby obdzielić kilka postaci i z cała pewnością nie byłyby to życiorysy banalne. W 1558 r. ożenił się z bogatą wdową Katarzyną Szeredy, zaś po jej śmierci z Beatą z Kościeleckich Ostrogską, którą – po podstępnym przelaniu na siebie wszystkich jej praw majątkowych – przez 6 lat więził w baszcie kieżmarskiego zamku, sam udając się do Paryża... Tam ożenił się z Sabiną de Seve, córką metresy przyszłego króla Henryka IV. Ze względu na zaciąganie trudnych do spłacenia długów nazywany był “dziurawym dzbankiem”. Fałszowanie pieniędzy doprowadziło do jego upadku i do definitywnej utraty nie wykupionego za długi Kieżmarku, mimo podjęcia w 1584 r. próby zbrojnego odbicia zamku z rąk nowego właściciela – Sebastiana Thokólego. Zyskując przychylność znacznej liczby mieszkańców kieżmarskich, przystąpił do oblężenia hradu zasypując go ogniem i odcinając dostawy żywności, lecz bez powodzenia. W XVIII w. sytuacja ekonomiczna Kieżmarku uległa pewnej poprawie– powstały pierwsze manufaktury włókiennicze. W następnym stuleciu stał się Kieżmark przemysłowym i turystycznym ośrodkiem Spisza. Znaczny wpływ miała na to intensywna turystyczna penetracja Tatr. W 1879 r. Wincenty Messe otwarł nad Popradem zakład kąpielowy i znany hotel z pięknym widokiem na Tatry, skąd odbywano także wycieczki “do Szczawnic i Pienin”. Staraniem Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego założono Muzeum Karpackie. Warto zaznaczyć, że do pionierów taternictwa należał późniejszy proboszcz bocheński Wojciech Grzegorzek, który, wraz z księdzem Stolarczykiem i góralskimi przewodnikami, w latach 1854 – 1855zdobył kilka dziewiczych szczytów tatrzańskich – Gerlach, Lodowy Szczyt, Lodową Kopę i Krywań. Pomimo to Kieżmark zaczął przegrywać pod względem znaczenia z szybko rozwijającym się Popradem, mało dotąd znaczącym miasteczkiem, przez trzy i pól wieku należącym do Rzeczypospolitej. Powód był jeden – przez Poprad poprowadzono żeleźnicę, czyli linię kolejową. Poprad kosztem Kieżmarku stał się po drugiej stronie Tatr odpowiednikiem naszego Zakopanego.

Zabytki Kieżmarku

Kieżmark jest od kilku lat stolicą Okręgu Kežmarok (odpowiednik polskiego powiatu, który graniczy bezpośrednio z Polską w okolicach Czerwonego Klasztoru). Ze względu na liczbę i rangę Jedna z zabytkowych kamieniczek w Keżmarkuzabytków kultury został uznany za jeden z 16 miejskich rezerwatów zabytków na Słowacji. Zabytki bowiem nadają temu niepowtarzalny koloryt, świadczą zarazem o zamożności tamtejszego mieszczaństwa w średniowieczu, bogacącego się na handlu i rzemiośle. Gdy wędrujemy po malowniczych uliczkach i zaułkach, przesuwają się przed naszymi oczami barwne obrazy powikłanej historii tej ziemi – współtworzonej przez Słowaków, Węgrów, Niemców i Polaków. Zdumiewamy się nad geniuszem średniowiecznego planisty, który stworzył tak przejrzystą i logiczną sieć ulic, że niemal z każdego miejsca, w ciągu zaledwie paru minut można dotrzeć do ratusza. Spacer po otaczających Kieżmark od południa i zachodu niewysokich wzgórzach – Jerozolimskim i Zamkowym, wyrastających z rozległej Kotliny Popradzkiej, dostarcza niezapomnianych widoków na setki malowniczych dachów, z wieżami kościołów i ratusza, dla których tłem jest grzebień Tatr.

Hrad - siedziba kieżmarskiego muzeum Najokazalszym zabytkiem Kieżmarku jest zamek - główna siedziba kieżmarskiego muzeum. Pierwotnie był budowlą gotycką wzniesioną w XV w. Na renesansową rezydencję, z wyjątkowoZamek w Keżmarku piękną attyką i dekoracją sgraffitową, został przebudowany przez Thókolych. Ma też pewne elementy architektury wczesnobarokowej, do których w pierwszym rzędzie należy zaliczyć kaplicę zamkową, zbudowaną w latach 1657 – 1658.Historia kieżmarskiego "hradu" mogłaby posłużyć do napisania scenariusza niejednego pasjonującego, ale zarazem dodajmy – niestety okrutnego filmu ze scenami wojen, zajazdów, uwięzień i tortur. W okresie od XV do XVIII w. kieżmarski hrad był przedmiotem nieustannych starć zbrojnych pomiędzy zwolennikami królów węgierskich i Habsburgami, roszczącymi pretensje do korony węgierskiej. Przechodził więc niejednokrotnie z rąk do rąk. W 1720 r., kiedy austriackie wojska cesarza Leopolda I stłumiły antyhabsburskie powstanie, stał się własnością miasta. W skutek kolejnych pożarów, a także niszczącego działania czasu, popadł w ruinę i zapomnienie. Dopiero w 1931 r. urządzono w bramie wjazdowej niewielkie muzeum, które jednak podczas wojny rozgrabiono, zaś zamek zajęło na swoją siedzibę gestapo. Po 1945 r. na terenie zamkowym przeprowadzono na szeroką skalę badania archeologiczne, które– podobnie jak generalna odbudowa obiektu – przyniosły wiele interesujących odkryć. Na dziedzińcu znaleziono między innymi fundamenty późnoromańskiego kościoła św. Elżbiety, których zarys został ładnie wyeksponowany, ponadto szereg innych cennych detali architektonicznych prezentowanych przez muzeum zamkowe, ponownie otwarte w 1985 r. Stała wystawa muzealna na zamku obejmuje dzieje miasta ze szczególnym uwzględnieniem tradycji miejscowego rzemiosła, militariów, dziejów turystycznego odkrywania Tatr. W jednym z pomieszczeń ciekawie zaaranżowano wnętrze dawnej apteki. Z widokowej baszty, z którą związana jest opowieść o nieszczęsnym losie Beaty Łaskiej uwięzionej tu przez porywczego i okrutnego męża Olbrachta, roztacza się wspaniały widok na całe miasto i kotlinę kieżmarską. Tatry nabierają z tej perspektywy niezwykłej dynamiki, ładnie prezentuje się też pasmo Magury Spiskiej. To prawdziwie “wýborný výhladový pohlad na širokú oblast” – jak mówią z dumą gospodarze. Najwyższym szczytem tej części Tatr jest Lomnickýštit (Łomnica) o wysokości 2634 m n.p.m. (jest drugim pod względem wysokości szczytem tatrzańskim). Jego najbliższym sąsiadem jest Kieżmarski štit (2558 m n.p.m.). Wspaniałym przykładem późnogotyckiej i wczesnorenesansowej architektury jest Bazylika św. Krzyża. Kościół został ufundowany już w XIII w. w osadzie rybaków łowiących ryby w pobliskim Popradzie. W latach 1444 –1498 został przebudowany w stylu późnogotyckim. Jego oryginalna wieża, pierwotnie gotycka, której po pożarze w 1521 r. nadano Bazylika św. Krzyżacechy renesansowe (attyka), stanowi charakterystyczny element w panoramie miasta. Do świątyni wchodzimy od strony południowej przez piętnastowieczny portal (hlavný portál), zaliczany do najcenniejszych zabytków sztuki gotyckiej na Spiszu. Zdobią go kamienne rzeźby Chrystusa Ukrzyżowanego oraz Marii Panny i św. Jana Ewangelisty. Trójnawowa bazylika kieżmarska należy do największych świątyń na Spiszu. Długość nawy głównej wynosi 50,5 m długości, prezbiterium23,5 m. Kościół ma 22 m szerokości oraz 15,75 m wysokości. W jasnym, przestronnym wnętrzu zwraca uwagę przepiękne sklepienie nawy głównej, wsparte na smukłych filarach. Niestety nie przetrwała reformacji gotycka polichromia (obecna pochodzi z lat 20. naszego wieku), podobnie zresztą jak kilka cennych ołtarzy. Kościół powrócił do rąk katolików dopiero w 1673 r. Harmonią i zarazem oszczędną dekoracja zachwyca ołtarz główny św. Krzyża z 1500 r., wykonany przez znany warsztat Mistrza Pawła z Lewoczy. Restaurowany w latach 1868 – 1869 przez Wiktora Myszkowskiego. Przy filarach nawy głównej, oddzielających ją od naw bocznych, znajdują się późnogotyckie rzeźby Madonny z Dzieciątkiem oraz św. Sebastiana. Warto zwrócić również uwagę na późnogotycką chrzcielnicę z 1472 r. oraz XV-wieczne płyty nagrobne oraz epitafia z alegorycznymi wyobrażeniami aniołów, grających na instrumentach strunowych (XV – XVI w.) Prawdziwą perłą architektury renesansowej na Spiszu jest renesansowa dzwonnica, stojąca obok bazyliki kieżmarskiej. Zbudowana została na planie kwadratu przez mistrza Ulricha Materera ze Spiskiej Soboty w latach 1586 – 1591. Posiada przepiękną attykę szczytową i sgraffitową elewację monogramisty “H. B.”, która po zakończonej niedawno konserwacji prezentuje się znakomicie. Kościoły ewangelickie W okresie reformacji silne wpływy na Spiszu zdobył protestantyzm, który trafił tu na podatny grunt, gdyż ziemie te zamieszkiwała w znacznej liczbie ludność niemiecka –potomkowie osadników saskich kolonizujących ten teren w XIII stuleciu. Społeczność protestancka Kieżmarku zbudowała wWnętrze Kościoła Ewangelickiego 1717 r. świątynię drewnianą (z 1500 miejscami siedzącymi!) na planie równoramiennego krzyża według projektu Georga Müttermanna z Popradu. Stosunkowo prosta bryła architektoniczna budowli, w której dominuje wsparty na czterech potężnych słupach limbowych dach, kryje zaskakująco piękne wnętrze z efektowną polichromią oraz barokowym ołtarzem i amboną – wykonanymi przez Jana Lercha. W ostatnich latach świątynia została zwrócona gminie ewangelickiej (społeczność ta liczy około ośmiuset wiernych). W pobliżu kościoła wznosi się gmach sławnego protestanckiego liceum kieżmarskiego, działającego do 1944 r., z największą na Słowacji historyczną biblioteką szkolną, liczącą 150 000 woluminów, w której znajdują się liczne starodruki, w tym cenne inkunabuły. Warto zwiedzić to miejsce, podobnie jak piękny cmentarz (słow. cintorin), by przekonać się o wielonarodowym składzie społeczności zamieszkującej kiedyś Kieżmark, gdyż w mieście tym odnajdujemy ślady kultury słowackiej, niemieckiej, węgierskiej i polskiej. Na zróżnicowanie społeczności pod względem narodowym nakłada się podział na dwa wyznania chrześcijańskie: katolicyzm i protestantyzm. Śladem po zamieszkujących kiedyś Kieżmark Żydach jest kirkut, nieopodal dworca kolejowego, w północnej części miasta. Dworzec pod względem architektonicznym przypomina dworce kolejowe w dawnej Galicji. Drugi, nowszy kościół ewangelicki stanowi oryginalny akcent architektoniczny w panoramie miasta. Został wzniesiony w stylu eklektycznym według projektu wiedeńskiego architekta Teofila von Hansena (1894). Stanowi intrygujące połączenie elementów orientalnych i rozmaitych stylów historycznych. Zwiedzającego uderza surowe wnętrze świątyni z dwoma symetrycznie rozmieszczonymi ambonami. W bocznej kaplicy znajduje się sarkofag Imre Thókolego (1657 – 1705), przywódcy antyhabsburskiej opozycji. Przez kilka lat kierował zrywem zbrojnym szlachty węgierskiej, nazywanym powstaniem kuruców. Po jego upadku przebywał na wygnaniu w Turcji, gdzie zmarł. Jego prochy sprowadzono do Kieżmarku na początku XX wieku. Ratusz Budowla ta stanowi prawdziwą ozdobę kieżmarskiego rynku, ściślej Hlavnego námestia, czyli placu w kształcie wrzeciona, chociaż wskutek Ratusz w Keżmarkupożarów i przeprowadzonych w ich następstwie remontów, utraciła swój pierwotny wygląd. Początkowo był to ratusz gotycki, wzniesiony przez mistrza Jerzego ze Spiskiej Soboty w 1461 r. W połowie XVI w. został przebudowany w duchu renesansu. Dzisiejszy, klasycystyczny, kształt architektoniczny, z imponującej wysokości wieżą zegarową, ratusz otrzymał po pożarze w 1799 r. W latach 60. naszego wieku, podczas prowadzenia prac renowacyjnych obiektu, odkryto między innymi kamienny portal renesansowy z herbem miasta a także fragmenty gotyckich i renesansowych okien. Obecnie ratusz jest siedzibą władz miejskich Kieżmarku. Co roku, w pierwszy weekend lipca jest to miejsce stanowiące centrum Europejskich Targów Rzemiosła Ludowego. Zastawione mnóstwem kramów rzemieślniczych rozbrzmiewa muzyką ludową ze Słowacji, Polski, Węgier, Czech, Włoch, Hiszpanii. Gmach Reduty i kamieniczki. Nieopodal ratusza znajduje się neoklasycystyczny budynek dawnej reduty miejskiej. Obecnie mieści w nim się kino i biblioteka miejska. Ponadto na bliższą uwagę w śródmieściu Kieżmarku zasługuje coJedna z uroczych ulic Keżmarku najmniej kilkadziesiąt urokliwych domów mieszczańskich, ostatnio coraz liczniej odnawianych. W kamieniczce z końca XVII w. przy ulicy Hradné námestie 55 mieści się ekspozycja muzeum kieżmarskiego poświęcona kulturze mieszczańskiej. Interesujące zbiory (stylowe meble, stroje, bibeloty) zgromadziła piękna hrabina Jadwiga Maria Szirmayova - Badányi. Drugi oddział muzeum kieżmarskiego to zabytkowy dom przy ul. Dra. Aleksandra 11, gdzie prezentowane są wystawy czasowe. To właśnie w jego wnętrzach organizowaliśmy nasze wystawy: Bochnia – miasto nie tylko górnicze, Sztuka konserwacji tkanin, Drzeworyty i wycinanki chińskie w zbiorach Muzeum w Bochni.

 

 

Oprac. Jan Flasza

 


DANE ADRESOWE
GODZINY OTWARCIA

Muzeum w Bochni

im. prof. Stanisława Fischera
Rynek 20, 32-700 Bochnia
tel/fax: +48 14 612 24 26
tel. +48 14 612 32 85
email: kontakt@muzeum.bochnia.pl

wt-pt w godz od 10.00 - 16.00
so-nd w godz od 10.00 - 14.00
Niedziela - WSTĘP WOLNY
poniedziałki nieczynne dla zwiedzających!!!
 



Copyright © 2008 Muzeum im. prof. Stanisława Fischera w Bochni. Administrator
All rights reserved. Site design by Projektowanie Stron Internetowych